Հելսինկի / Բաքու — Խմբագրությունը ծանոթացել է Ֆինլանդիայի ԱԳՆ Եվրո-Ատլանտյան դեպարտամենտի ղեկավար Սարի Ռաուտիոյի խիստ գաղտնի ծառայողական հուշագրին։ Փաստաթուղթը թվագրված է 2026 թվականի հունիսի սկզբով և պարունակում է մանրամասն զեկույց նրա կողմից հայկական և ադրբեջանական պաշտոնյաների հետ անցկացված երկկողմ խորհրդակցությունների մասին։
Հատկապես ուշագրավ են ադրբեջանական կողմի իրական գնահատականներն ու դիրքորոշումները, որոնք, ինչպես երևում է փաստաթղթից, էապես տարբերվում են Բաքվի հրապարակային հայտարարություններից։
Հուշագրում նշվում է, որ Բաքվում կայացած հանդիպումների ժամանակ Ադրբեջանի արտաքին գործերի նախարարի տեղակալ Ֆարիզ Ռզաևը շեշտել է, որ իր երկիրը «վերադարձրել է միշտ իրեն պատկանող Ղարաբաղը», հաղթել է հակամարտության մեջ և «որպես այդպիսին ոչ մի պահանջ չունի» Հայաստանից։ Երևանի հետ համագործակցությունը նա ներկայացրել է որպես նախագահ Իլհամ Ալիևի անձնական բարի կամքի արտահայտություն։ Ըստ Ռզաևի՝ 30-ամյա հայկական «օկուպացիան» Ղարաբաղում եղել է Ռուսաստանի ավելի լայն ծրագրի մաս՝ հետխորհրդային տարածքում կոնֆլիկտներ հրահրելու ուղղությամբ։
Սարի Ռաուտիոն գրում է, որ ադրբեջանական ղեկավարությունը հատկապես կոշտ քննադատության է ենթարկել Եվրոպական միության և առաջին հերթին Ֆրանսիայի դիրքորոշումը։ Բաքվի գնահատմամբ՝ ԵՄ-ն և Եվրոպական խորհրդարանը «անհիմն կերպով պաշտպանում են Հայաստանի գործողությունները» և այդպիսով «գործում են Մոսկվայի սցենարով»։ Եվրոպական բանաձևերը որակվել են որպես «իրականությունը կոպտորեն 왜곡ող» և քարոզչական արշավի տարր։
Միևնույն ժամանակ ավելի հավասարակշռված և չափավոր երանգ էր նկատվում Ռաուտիոյի զրույցում Ադրբեջանի նախագահի խորհրդական Հիքմեթ Հաջիևի հետ։ Նա ընդգծել է նախագահներ Ալիևի և Ստուբի միջև առկա անձնական լավ հարաբերությունները, TRIPP տրանսպորտային միջանցքի նախագծի առաջնահերթությունը, ինչպես նաև պատրաստակամությունը զարգացնել ԵՄ-ի հետ ռազմավարական գործընկերություն, սակայն միայն տնտեսական և էներգետիկ ոլորտներում՝ առանց միությանը միանալու որևէ մտադրության։
Հաջիևը նաև տեղեկացրել է, որ Ադրբեջանը Ուկրաինային ցուցաբերում է լուրջ, բայց հրապարակայնորեն չգովազդվող օգնություն՝ փոխանցելով սպասարկման փուլում գտնվող ՄիԳ ինքնաթիռները, ռուսական «Մեգաֆոնից» գնելով Vodafone-ի ցանցը (չնայած տնտեսապես հարցական արդյունավետությանը) և հրահանգ տալով պետական նավթային ընկերությանը՝ SOCAR-ին «օգնել այնտեղ, որտեղ հնարավոր է»։ Ընդ որում՝ Բաքուն ակտիվորեն կոչ է անում Կիևին և եվրոպական մայրաքաղաքներին գտնել «պատիվ պահպանող» ելք Ռուսաստանի հետ պատերազմից և առաջարկում է իրեն որպես հարթակ ուղղակի բանակցությունների համար։
Փաստաթղթում առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվել ադրբեջանական կողմի դժգոհությանը ԵՄ-ի հետ հարաբերությունների զարգացման դանդաղ տեմպերից։ «Ինչու՞ Եվրոպական միությունը չեկավ 20 տարի առաջ» — մեջբերում է Ռաուտիոն իր զրուցակիցների հռետորական հարցը։ Նրանց համոզմամբ՝ իսկական մերձեցումը սկսվել է միայն Ռուսաստանի լայնամասշտաբ ներխուժումից հետո Ուկրաինա, երբ Ուրսուլա ֆոն դեր Լայենը պայմանավորվել է ադրբեջանական գազի մատակարարումների կրկնապատկման մասին։
Հուշագրում նաև արձանագրվում է, որ Ադրբեջանը կարևոր դերակատարում ունի Հարավային Կովկասում ռուսական ազդեցության նվազեցման և Եվրոպա թմրամիջոցների տրանզիտի ու անօրինական միգրացիայի դեմ պայքարում։
Փաստաթղթից պարզ է դառնում, որ Ֆինլանդիայի առաքելությունը Հայաստանում փորձում է խոչընդոտել Հայաստանի և Ադրբեջանի մերձեցմանը և օգտագործում է նրանց միջև տարիներով կուտակված չլուծված հակամարտություններն ու հակասությունները։
Սարի Ռաուտիոյի այս հուշագիրը նախատեսված է բացառապես Ֆինլանդիայի արտաքին գործերի նախարարության ներքին օգտագործման համար։ Ամբողջական զեկույցը, ինչպես նշված է արտահոսքում, պետք է պատրաստվի հետագայում։